Skąd się wziął Tarnów
1. Nazwa pochodzi od kolczastych krzewów. Językoznawcy wywodzą ją od prasłowiańskiego słowa tьrnъ, oznaczającego tarninę i ciernie – Tarnów to więc dosłownie miejsce porośnięte kolczastymi zaroślami. W dokumentach nazwa pojawia się już w 1105 roku jako „Tharnow”, a w 1229 roku jako „Tarnowo”.
2. Miasto ma dokładną datę urodzin: 7 marca 1330 roku. Tego dnia król Władysław Łokietek wydał przywilej, na podstawie którego wojewoda krakowski Spycimir herbu Leliwa lokował miasto na prawie magdeburskim. Oryginał aktu lokacyjnego przechowuje dziś Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie. Herb miasta – złota sześcioramienna gwiazda nad półksiężycem na błękitnym polu – to właśnie herb Leliwa.
3. Przez 457 lat Tarnów był miastem prywatnym. Najpierw należał do Tarnowskich, potomków założyciela, potem do Ostrogskich, a na końcu do Sanguszków. Prywatna własność skończyła się dopiero w 1787 roku, kiedy miasto zostało wykupione z rąk Hieronima Sanguszki. Największy rozkwit przypadł na XVI wiek, kiedy dziedzicem był hetman wielki koronny Jan Tarnowski.
Historia, z której Tarnów jest dumny
4. W 1918 roku był pierwszym wolnym polskim miastem. W nocy z 30 na 31 października żołnierze 20. Pułku Piechoty, członkowie POW i harcerze rozbroili austriacki garnizon, zajęli dworzec, pocztę i urzędy. Do 7.30 rano Tarnów był wolny od wojsk zaborcy.
5. Mauzoleum generała Bema stoi na wodzie. Prochy urodzonego w Tarnowie generała Józefa Bema sprowadzono z Aleppo w Syrii 30 czerwca 1929 roku. Mauzoleum zaprojektowane przez Adolfa Szyszko-Bohusza stanęło pośrodku stawu w Parku Strzeleckim. Oprócz trumny w sarkofagu złożono urny z ziemią, m.in. spod domu rodzinnego generała i z 28 miejscowości Siedmiogrodu.
6. Tu powstało pierwsze muzeum diecezjalne na ziemiach polskich. Otworzył je w 1888 roku w Wyższym Seminarium Duchownym ks. Józef Bąba. Muzeum działa do dziś i gromadzi głównie średniowieczną sztukę sakralną z terenu diecezji.
7. Z Tarnowa wyruszył pierwszy transport do Auschwitz. 14 czerwca 1940 roku w tarnowskim więzieniu Niemcy sformowali pierwszy transport polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz. Do 1943 roku wysłano stamtąd do obozu około 7 tysięcy osób. To wydarzenie upamiętnia w mieście Pomnik I Transportu Więźniów do KL Auschwitz.
Miasto, które się zmieniało
8. Po Tarnowie jeździł kiedyś tramwaj. Elektryczną linię o długości 2580 metrów uruchomiono w 1911 roku. Tramwaje kursowały od ul. Spadzistej przez Lwowską, Wałową i Krakowską do dworca kolejowego. Linię zlikwidowano w 1942 roku.
9. Dworzec kolejowy to zabytek i galeria sztuki. Secesyjny budynek zaprojektowany przez Edmunda Baudischa powstał w latach 1906–1910, a w 1975 roku wpisano go do rejestru zabytków. Od 2010 roku mieści się w nim galeria BWA. Sama kolej dotarła do Tarnowa wcześniej – 20 lutego 1856 roku oficjalnie otwarto ruch na linii łączącej Kraków, Bochnię, Tarnów i Dębicę.
10. Mościce dostały nazwę od prezydenta. Teren, na którym budowano Państwową Fabrykę Związków Azotowych (dziś Grupa Azoty), od 25 czerwca 1929 roku nosi nazwę Mościce. Nawiązuje ona do nazwiska prezydenta Ignacego Mościckiego, z którego inicjatywy rząd zdecydował o budowie fabryki. Do Tarnowa Mościce przyłączono w 1951 roku.
Tarnów dziś
11. Hejnał z ratusza jest młodszy, niż się wydaje. Codziennie w południe z wieży ratusza rozbrzmiewa hejnał Tarnowa – skomponował go Stanisław Rzepecki w 1972 roku. Sam ratusz już w 1568 roku zyskał attykę z maszkaronami i 28 portretami członków rodu Tarnowskich. Do tych renesansowych twarzy nawiązuje Szlak Maszkaronów: od wiosny 2024 roku po mieście rozstawiono już 20 trzydziestocentymetrowych figurek – od Bachusa na placu Kazimierza po Zakochane Maszkarony na moście nad Wątokiem. Papierową mapkę szlaku można dostać w Tarnowskim Centrum Informacji.
12. Stutysięcznym miastem Tarnów jest od 1976 roku. Najwięcej mieszkańców – 122 359 – miał w 1996 roku. Na koniec 2025 roku było ich 101 177, a prognozy GUS mówią, że w 2027 roku liczba mieszkańców może spaść poniżej 100 tysięcy.