Od sygnału strażników do symbolu miasta
Hejnał mariacki to krótka melodia w tonacji F-dur, grana z wyższej, północnej wieży kościoła Mariackiego przy Rynku Głównym. Dawniej był sygnałem straży: oznajmiał otwarcie i zamknięcie bram miasta albo ostrzegał przed niebezpieczeństwem. Dziś to jeden z najbardziej rozpoznawalnych dźwięków w Polsce.
10 ciekawostek o hejnale
1. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1392 roku. W miejskich rejestrach wypłat pojawia się wynagrodzenie dla strażników i trębacza z wieży Mariackiej. Nie wiadomo jednak, czy grał on już tę samą melodię co dziś.
2. Legendę o strzale wymyślono w XX wieku. Opowieść o trębaczu trafionym tatarską strzałą, która miała tłumaczyć urwaną melodię, powstała w latach 20. XX wieku. Według Wikipedii zaimprowizowała ją Aniela Pruszyńska w rozmowie z amerykańskim pisarzem Erikiem P. Kellym. Po raz pierwszy opisał ją on w powieści „Trębacz z Krakowa” z 1928 roku.
3. Cztery razy, na cztery strony świata. Hejnał rozbrzmiewa o każdej pełnej godzinie czterokrotnie: w stronę Wawelu (dla króla), Magistratu (dla burmistrza), Barbakanu (dla gości) i Małego Rynku (dawniej dla kupców, dziś dla komendanta straży).
4. Grają go strażacy. Hejnaliści to specjalnie przeszkoleni funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej. Na dobowym dyżurze jest dwóch trębaczy, a hejnał wykonywany jest 48 razy na dobę.
5. 239 schodów na górę. Tyle stopni prowadzi do izdebki hejnalisty. Wejście zajmuje przeciętnie około dwóch i pół minuty.
6. Kraków jako pierwszy podawał dokładny czas. Od 13 lutego 1838 roku hejnał grany w południe wyznaczał punktualnie godzinę dwunastą – dzięki prof. Maksymilianowi Weissowi z obserwatorium Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków był pierwszym polskim miastem z dokładnym sygnałem czasu.
7. W radiu od 1927 roku. Po raz pierwszy melodia popłynęła na antenie Polskiego Radia 16 kwietnia 1927 roku. Do dziś południowy hejnał transmituje Program I.
8. Zagrano go na Monte Cassino. 18 maja 1944 roku w samo południe plut. Emil Czech odegrał hejnał na zdobytym wzgórzu, ogłaszając zwycięstwo polskich żołnierzy.
9. Pierwsza kobieta zagrała go w 1993 roku. 31 grudnia 1993 roku, z inicjatywy tygodnika „Przekrój”, hejnał po raz pierwszy wykonała kobieta – Anna Kula.
10. Rekord na niemal 2000 trąbek. 11 czerwca 2000 roku w południe na Rynku Głównym prawie dwa tysiące trębaczy, także z Wielkiej Brytanii, Belgii i Hiszpanii, zagrało hejnał wspólnie, bijąc rekord do Księgi Guinnessa.
Nie tylko hejnał
Z wieży Mariackiej czasem płyną inne melodie. W dniach żałoby narodowej strażacy grają pieśń „Łzy Matki” – zabrzmiała m.in. 3 kwietnia 2005 roku po śmierci Jana Pawła II. Trębacze żegnali też ludzi kultury związanych z Krakowem: w 2006 roku zagrali „Ocalić od zapomnienia” Marka Grechuty, w 2012 roku melodię do wiersza „Nic dwa razy” Wisławy Szymborskiej, a w 2017 roku „What a Wonderful World” na pogrzebie Zbigniewa Wodeckiego. 3 marca 2022 roku z wieży zabrzmiał hymn Ukrainy.
Jest też rodzinna tradycja: z wieżą od trzech pokoleń związani są Kołtonowie. Jan Kołton grał hejnał przez 33 lata, jego ojciec przez 35, a od 2005 roku tradycję kontynuuje syn Jana.
Jak usłyszeć hejnał na żywo
Wystarczy stanąć na Rynku Głównym o pełnej godzinie – hejnał gra się przez całą dobę. Najlepiej słychać go od strony Sukiennic i Małego Rynku. Jeśli planujesz spacer po Krakowie, zajrzyj do naszego przewodnika po weekendowych wydarzeniach i polecanych restauracjach w mieście.
