Imieniny 5 września

🎉 Święta i obchody

W Kościele katolickim

• św. Bertyn z Sithiu (zm. ok. 700; opat)
• św. Matka Teresa z Kalkuty (zakonnica)
• bł. Maria od Apostołów Wüllenweber (założycielka salwatorianek; wspominana również 25 grudnia)
• św. Wiktoryn (zm. ok. 98; biskup Amiternum w Abruzji, męczennik)
• bł. Gentile z Matelica (zm. 1340, męczennik franciszkański)

Niektóre obchody to dni nieoficjalne lub branżowe (nie są dniami wolnymi). Dzień wolny od pracy oznaczamy wprost.

📜 Tego dnia w historii Polski

• 1103 Został uposażony klasztor benedyktynów w Mogilnie. (923 lata temu)
• 1651 Powstanie Chmielnickiego: koło Trypola chorągwie dowodzone przez hetmana Marcina Kalinowskiego wciągnęły w zasadzkę i doszczętnie wybiły 3 tys. Kozaków z grupy Wasyla Zołotarenki. (375 lat temu)
• 1655 Potop szwedzki: wojska szwedzkie zdobyły Sochaczew. (371 lat temu)
• 1793 Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w północnej Polsce. (233 lata temu)
• 1914 Józef Piłsudski utworzył w Kielcach Polską Organizację Narodową. (112 lat temu)
• 1922 Premiera filmu niemego Zazdrość w reżyserii Wiktora Biegańskiego. (104 lata temu)
• 1925 W Warszawie zainagurował działalność teatr rewiowy „Perskie Oko” (póź. „Nowe Perskie Oko” i „Morskie Oko”). (101 lat temu)
• 1926 Na starym stadionie Wisły Kraków rozegrano finał pierwszej w historii i jedynej w okresie międzywojennym edycji piłkarskiego Pucharu Polski, w którym gospodarze pokonali Spartę Lwów 2:1. (100 lat temu)
• 1926 Oddano do użytku Stadion „Zwierzyniec” w Białymstoku. (100 lat temu)
• 1932 Została uruchomiona Elektrociepłownia Kalisz-Piwonice. (94 lata temu)
• 1939 Kampania wrześniowa: (87 lat temu)
• 1939 Po zajęciu miasta przez Niemców rozpoczęły się represje wobec ludności cywilnej Bydgoszczy, będące odwetem za zdławienie niemieckiej akcji dywersyjnej w dniach 3-4 września. (87 lat temu)
• 1939 Zakończyła się bitwa w Borach Tucholskich. (87 lat temu)
• 1942 Rozpoczęła się tzw. Wielka Szpera – masowa deportacja Żydów z łódzkiego getta, niezdolnych do pracy, do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. W jej wyniku zginęło kilkaset osób oraz deportowano ponad 15 tys. osób, które następnie zginęły w komorach gazowych. (84 lata temu)
• 1946 Najwyższy Trybunał Narodowy w Krakowie skazał na karę śmierci Austriaka Amona Götha, jednego z największych zbrodniarzy nazistowskich, m.in. komendanta obozu koncentracyjnego Plaszow oraz likwidatora gett żydowskich w Krakowie i Tarnowie. (80 lat temu)
• 1948 Otwarto Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku. (78 lat temu)
• 1953 Premiera komedii filmowej Sprawa do załatwienia w reżyserii Jana Rybkowskiego. (73 lata temu)
• 1959 Wyemitowano premierowe wydanie magazynu telewizyjnego poświęconego kulturze i sztuce Pegaz. (67 lat temu)
• 1969 Odsłonięto Pomnik Walki i Męczeństwa Ziemi Bydgoskiej w Bydgoszczy. (57 lat temu)
• 1971 Premiera filmu Niedziela Barabasza w reżyserii Janusza Kondratiuka. (55 lat temu)
• 1975 Wydano Kodeks ucznia. (51 lat temu)
• 1976 Janusz Kowalski wygrał 33. Tour de Pologne. (50 lat temu)
• 1977 Premiera filmu Milioner w reżyserii Sylwestra Szyszki. (49 lat temu)
• 1980 Premiera komedii filmowej Grzeszny żywot Franciszka Buły w reżyserii Janusza Kidawy. (46 lat temu)
• 1980 Zwołane w trybie nadzwyczajnym VI Plenum KC PZPR zwolniło Edwarda Gierka ze stanowiska I sekretarza partii „ze względu na zły stan zdrowia”. (46 lat temu)
• 1981 W Gdańsku rozpoczął się I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”. (45 lat temu)
• 1983 Premiera filmu psychologicznego Pensja pani Latter w reżyserii Stanisława Różewicza. (43 lata temu)
• 1986 Premiera filmu psychologicznego Jezioro Bodeńskie w reżyserii Janusza Zaorskiego. (40 lat temu)
• 1990 Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność” odebrała „Gazecie Wyborczej“ prawo do posługiwania się symbolem „Solidarności” na stronie tytułowej. (36 lat temu)
• 1991 Polska i Litwa wznowiły stosunki dyplomatyczne. (35 lat temu)
• 1992 Dokonano oblotu szybowca Klasy Światowej PW-5 Smyk. (34 lata temu)
• 1993 W wyniku pożaru w zajezdni tramwajowej w Grudziądzu zniszczeniu uległo 11 wozów. (33 lata temu)
• 1994 Na antenie TVP1 wyemitowano pierwszy odcinek amerykańskiego serialu Moda na sukces. (32 lata temu)
• 1994 Wystartowała TVP Regionalna. (32 lata temu)
• 2004 W Parku Południowym we Wrocławiu odsłonięto pomnik Fryderyka Chopina. (22 lata temu)
• 2007 W fabryce w Tychach zjechał z linii montażowej milionowy egzemplarz Fiata Panda. (19 lat temu)
• 2008 Sejm RP przyjął ustawę o utworzeniu Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie. (18 lat temu)
• 2011 Wyemitowano premierowe wydanie programu informacyjnego Polonia 24 w TVP Polonia. (15 lat temu)
• 2014 W Olsztynie otwarto Galerię Warmińską. (12 lat temu)
• 2023 Podczas IV sesji Kapituły Generalnej Kościoła Starokatolickiego Mariawitów kapł. Jarosław Maria Jan Opala został wybrany na urząd Biskupa Naczelnego Kościoła oraz biskupa diecezji warszawsko-płockiej, zaś kapł. Maria Daniel Mames na urząd biskupa-koadiutora Prowincji Francuskiej. (3 lata temu)
• 2026 Rozpoczęły się 22. mistrzostwa świata U-20 w piłce nożnej kobiet. (0 lat temu)

🌍 Tego dnia na świecie

Wybór najważniejszych wydarzeń.

• 1838 Otwarto Centraal Museum w holenderskim Utrechcie. (188 lat temu)
• 1840 W mediolańskiej La Scali odbyła się premiera opery komicznej Dzień panowania Giuseppe Verdiego. (186 lat temu)
• 1847 Kitsos Dzawelas został premierem Grecji. (179 lat temu)
• 1891 W Zagrzebiu uruchomiono pierwszą linię tramwaju konnego. (135 lat temu)
• 1901 Na ulice Sztokholmu wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne. (125 lat temu)
• 1910 Maria Skłodowska-Curie i André-Louis Debierne ogłosili odkrycie metody izolowania czystego radu z chlorku radu. (116 lat temu)
• 1914 Niemiecki SM U-21 zatopił należący do Royal Navy lekki krążownik HMS „Pathfinder”. Było to pierwsze w historii zatopienie wrogiej jednostki za pomocą torpedy wystrzelonej z okrętu podwodnego. (112 lat temu)
• 1915 Rozpoczęła się konferencja w Zimmerwaldzie w Szwajcarii z udziałem europejskich działaczy socjalistycznych, zarówno reprezentantów nurtu rewolucyjnego, jak i socjaldemokratów. (111 lat temu)
• 1916 Premiera amerykańskiego filmu niemego Nietolerancja w reżyserii Davida W. Griffitha. (110 lat temu)
• 1928 Kosta Kotta został premierem Albanii. (98 lat temu)
• 1936 Beryl Markham jako pierwsza kobieta przeleciała samotnie samolotem nad Oceanem Atlantyckim w trudniejszym kierunku zachodnim. (90 lat temu)
• 1939 Dokonano oblotu prototypu litewskiego samolotu rozpoznawczo-bombowego ANBO-VIII. (87 lat temu)
• 1960 Pierwszy premier Demokratycznej Republiki Konga Patrice Lumumba został usunięty ze stanowiska przez prezydenta Josepha Kasavubu. (66 lat temu)
• 1960 Podczas XVII Letnich Igrzysk Olimpijskich w Rzymie Kazimierz Paździor zdobył złoty medal w bokserskiej wadze lekkiej. (66 lat temu)
• 1969 Premiera francusko-włoskiego thrillera psychologicznego Niech bestia zdycha w reżyserii Claude’a Chabrola. (57 lat temu)
• 1976 Premiera The Muppet Show. (50 lat temu)
• 1976 Prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej Jean-Bédel Bokassa zdymisjonował rząd i powołał w jego miejsce Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną. (50 lat temu)
• 1989 Rozpoczęła się misja załogowa statku Sojuz TM-8 na stację orbitalną Mir. (37 lat temu)
• 1997 Podczas sesji MKOl w Lozannie wybrano Ateny na organizatora XXIX Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2004 roku. (29 lat temu)
• 2006 Prezydent Rosji Władimir Putin przybył z pierwszą w historii wizytą na tym szczeblu do RPA. (20 lat temu)